De cold case van Johan de Waal - Boven-Hardinxveld - 09-01-2012
Auteur: A.B.
Op maandagavond 9 januari 2012 raakte de 54-jarige Johan de Waal vermist. Na een warme maaltijd bij een goede vriendin vertrok hij om 19.20 uur richting zijn boerderij aan de Koningin Wilhelminalaan in Boven-Hardinxveld. Hij zou even iets gaan doen, maar kwam, zoals afgesproken, niet terug. Toen de Hardinxvelder op 10 januari nog geen teken van leven had gegeven, werd hij formeel als vermist opgegeven, en startte de politie een onderzoek.
Gezien de omstandigheden rond de boerderij werd al snel rekening gehouden met een misdrijf. Die vrees werd op 6 september 2012 werkelijkheid, toen vissers het stoffelijk overschot van Johan ontdekten op de bodem van het nabijgelegen Kanaal van Steenenhoek, vlak achter het dorp en enkele kilometers van zijn boerderij. Het lichaam was verpakt in zeildoek en verzwaard met ongeveer 65 kilo aan metalen en betonnen voorwerpen. Wat begon als een zorgwekkende vermissing werd uiteindelijk een moordzaak.
Over Johan: een man met twee gezichten
Johan de Waal werd in 1957 geboren in Boven-Hardinxveld. Hij groeide op in een boerengezin met een broer en twee zussen. Binnen de hechte gemeenschap gold de gescheiden Johan als een man van uitersten van wie je óf hield, óf absoluut niet. Vrienden en naasten omschreven hem als een hulpvaardige man die klaarstond voor anderen en door het vuur ging voor hen die hem lief waren. Hij was een échte dierenvriend met een grote passie voor paarden, en hij was onafscheidelijk van zijn hondje Bobby. Daarnaast zong Johan in een plaatselijk koor en hielp hij op de schapenboerderij van zijn neef (de zoon van zijn tante).
Tegelijkertijd stond hij bekend als iemand die gemakkelijk in conflicten terechtkwam en ze soms zelf opzocht. Zo was hij jarenlang verwikkeld in een zakelijk conflict met zijn, in 2011 overleden, broer Piet over het gezamenlijk geërfde boerenbedrijf en bijbehorende gronden. De aankoop van de grond waarop Johan later de JB Ranch bouwde, vormde een belangrijk breekpunt in hun relatie. Mogelijk speelde er daarnaast een dieper conflict tussen de broers. Ook met zijn zussen was het contact niet optimaal. De familieruzie had volgens mensen uit Johans omgeving ook zijn weerslag op zijn huwelijk, dat uiteindelijk stukliep. Ondanks de scheiding zou Johan sterk aan zijn ex-vrouw gehecht zijn gebleven. Mensen die hem goed kenden, vertelden dat hij eigenlijk niet zonder haar kon en erg verdrietig was toen zij in 2010 overleed. Door sommige dorpsgenoten werd na zijn dood een uitgesproken negatief beeld van Johan geschetst, wat tot op de dag van vandaag diepe littekens achterlaat bij de mensen die wél om hem gaven.
Politieonderzoek
Na de vermissing van Johan de Waal op 9 januari 2012 startte de politie een grootschalige zoektocht. Het vermoeden dat Johan bij thuiskomst op zijn erf is opgewacht en aangevallen, wordt ondersteund door twee belangrijke getuigenverklaringen. Een getuige hoorde die avond een luide hulpkreet vanaf het erf van Johans boerderij, terwijl een andere getuige een worsteling tussen twee personen zag. Al snel werden op het erf bloedsporen aangetroffen en werd een Team Grootschalige Opsporing (TGO) samengesteld.
De politie zocht op en rond het erf, in het omliggende gebied en in het Kanaal van Steenenhoek. Daarbij werden onder meer speurhonden, sonarapparatuur, duikers, de ME en een politiehelikopter ingezet. Opsporing Verzocht riep het publiek op informatie over Johan te delen en Het Kompas Sliedrecht hield de regio scherp met uitgebreide berichtgeving over de ins en outs van de zaak. Johan bleef spoorloos en eind maart werd het TGO afgeschaald. Op 6 september 2012 kwam er een doorbraak toen vissers in het Kanaal van Steenenhoek zijn lichaam vonden. Sectie wees uit dat Johan was vermoord, waarna het onderzoek weer werd opgeschaald. De politie meldde ondertussen dat zij in het onderzoek naar Johans achtergrond geen motief hadden gevonden dat de moord zou kunnen verklaren.
Verdachten aangehouden
Op 21 september 2012 werden twee mannen uit de gemeente Hardinxveld-Giessendam aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij de moord: Johans toen 21-jarige neef, de zoon van zijn broer Piet, en een destijds 43-jarige man, een kennis van Piets zoon. De recherche zag in de bij het lichaam gevonden verzwaringsmaterialen aanwijzingen die in de richting van Piets zoon wezen. Welke concrete verbanden de recherche daarbij zag, is uit de openbare bronnen niet duidelijk. Na meerdere verhoren kwamen beide mannen op 26 september 2012 weer vrij, maar bleef de verdenking tegen hen voorlopig bestaan. In maart 2013 besloot het Openbaar Ministerie hen wegens gebrek aan bewijs niet te vervolgen en liet de politie expliciet weten dat zij niet langer verdacht waren. Sindsdien is er geen mogelijke dader meer in beeld gekomen.
Heropening cold case
In november 2021 kreeg de zaak opnieuw aandacht met het plaatsen van zogenoemde stoepborden in Boven-Hardinxveld. In februari 2022 volgde een grotere opsporingsactie: de politie deelde flyers uit in het dorp en zette een Mobiel Media Lab in, waar inwoners de verzwaringsmaterialen konden bekijken. Het onderzoeksteam was er inmiddels van overtuigd dat het fysiek onmogelijk was dat één persoon Johans lichaam had ingepakt, verzwaard, vervoerd en gedumpt, en dat er dus meerdere daders betrokken moesten zijn. De zaak werd ook opnieuw behandeld in Opsporing Verzocht. De campagne leverde 107 tips op, maar een doorbraak bleef uit.
Openstaande vragen
Na al die jaren zijn er nog altijd belangrijke vragen onbeantwoord.
· Wie heeft op de avond van 4 januari 2012, vijf dagen voor Johans verdwijning, op de Tiendweg, ten oosten van de Koningin Wilhelminalaan, iemand met een grote donkere auto gezien?
· Wie is de man, gekleed in een blauwe jas en blauwe trui, die op 10 januari 2012 (de dag na de vermissing) werd gezien op het erf van Johan?
· Wie weet waar de voorwerpen vandaan kwamen waarmee Johans lichaam was verpakt en verzwaard? Het gaat om een grijs afdekzijl, een metalen contragewicht, in de scheepvaart gebruikt als ballast en ook wel ‘een broodje’ genoemd, een van oorsprong gele metalen ketting met grote schakels, waarvan nog slechts vage resten van de gele verf zichtbaar zijn, en een betonnen opsluitband met vier handmatig geboorde gaten.
· En de belangrijkste vraag: wie heeft Johan vermoord en wat was het motief?
Informatie en tips
De nabestaanden van Johan wachten nog steeds op antwoorden. Mogelijk zijn er mensen die meer weten over zijn dood, maar die daar nooit over hebben gesproken.
Weet u iets? Meld het dan alstublieft via onderstaand formulier. Als u anoniem wilt blijven, kunt u het vakje aanvinken. U blijft dan gegarandeerd anoniem.
Uw melding wordt beoordeeld door ons professionele onderzoeksteam, dat bestaat uit voormalig rechercheurs en ervaren onderzoekers. Ons team werkt volledig onafhankelijk en neemt elke tip serieus. Wanneer informatie relevant is voor een lopend politieonderzoek, zorgen wij ervoor dat onze bevindingen via de juiste kanalen bij de politie terechtkomen.